Rekord młodego wieku, który przetrwał od 2002 roku
Siergiej Kariakin urodził się 12 stycznia 1990 roku w Symferopolu na Krymie (wówczas Ukraina). Szachów uczy się w wieku 5 lat i robi postępy w tempie, które zdumiewa jego ukraińskich trenerów. W sierpniu 2002 roku, w wieku 12 lat i 7 miesięcy, zdobywa tytuł arcymistrza międzynarodowego, bijąc poprzedni rekord należący do Bu Xiangzhi. Rekord przetrwał do 2021 roku, gdy Abhimanyu Mishra obniżył go do 12 lat, 4 miesięcy i 25 dni — Alireza Firouzja, choć również wybitnie utalentowany, zdobył swój tytuł w wieku 14 lat.
Trwałość tego rekordu przez prawie 19 lat wiele mówi o wyjątkowej naturze młodzieńczej dojrzałości Kariakina. Nie chodziło tylko o talent: już jako nastolatek miał dojrzałość szachową, zrozumienie pozycyjne i odporność obronną godne gracza z 25-letnim doświadczeniem.
Styl Kariakina: żywa twierdza
W świecie atakujących i kombinatorów Kariakin zbudował swoją reputację na rzadkiej i budzącej respekt specjalności: absolutnej obronie. Jego przydomek w środowisku zawodowym to „minister obrony" — nawiązanie do niemal nadprzyrodzonej zdolności utrzymywania przegranych pozycji przez wiele godzin i znajdowania remisów w pozycjach, które silniki oceniają na -2 lub -3 na jego niekorzyść.
Ta zdolność obronna nie jest pasywna. Opiera się na niezwykle precyzyjnej znajomości końcówek teoretycznych i pozycji twierdzy, wyjątkowej odporności psychicznej i zręczności taktycznej, dzięki której tworzy kontrgrę tam, gdzie inni dawno by się poddali.
Jego sztandarowa partia: finał 2016, partia 8
W finale mistrzostw świata przeciwko Carlsenowi w Nowym Jorku Kariakin rozgrywa partię 8 czarnymi. Carlsen, niecierpliwy, by przerwać serię remisów, forsuje grę w pozycji zrównoważonej i podejmuje nadmierne ryzyko. Kariakin broni się precyzyjnie, po czym karze te przesady i po raz pierwszy obejmuje prowadzenie w meczu. To zwycięstwo nad mistrzem świata pozostaje jednym z jego największych osiągnięć.
Finał mistrzostw świata 2016 przeciwko Carlsenowi
Droga do finału 2016 zaczyna się od zwycięstwa w Turnieju Kandydatów w Moskwie 2016, w którym Kariakin kończy z punktem przewagi nad Caruaną i Anandem. Mecz odbywa się w Nowym Jorku w listopadzie 2016 roku, w napiętym kontekście geopolitycznym między Rosją a Zachodem — kontekście, który według niektórych dodał dodatkową presję symboliczną.
Mecz jest wyrównany. Carlsen dominuje pozycyjnie w wielu partiach, ale Kariakin się trzyma. Wygrywa partię 8, karząc ryzyko podjęte przez Carlsena, który wyrównuje w partii 10. Po 12 partiach wynik to 6–6. W dogrywce szybkiej Carlsen, lepiej czujący się w tych tempach, wygrywa 3–1 (dwa zwycięstwa, dwa remisy) i zachowuje tytuł. Kariakin przegrywa z honorami: o włos nie został mistrzem świata.
Zmiana federacji i napięcia
W 2009 roku Kariakin podejmuje decyzję o opuszczeniu ukraińskiej federacji, by reprezentować Rosję. Ta decyzja, przedstawiana jako osobista i sportowa, jest powszechnie interpretowana w kontekście polityki regionalnej. Wywołuje napięcia z ukraińskim środowiskiem szachowym, ale Kariakin kontynuuje karierę, publicznie się tym nie przejmując.
W 2022 roku, po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, Kariakin publicznie wyraża w mediach społecznościowych poparcie dla rosyjskich działań wojskowych. FIDE nakłada na niego 6-miesięczne zawieszenie, które pozbawia go udziału w Turnieju Kandydatów 2022. Ta decyzja wywołuje bezprecedensową debatę w środowisku szachowym: jak daleko stanowiska polityczne gracza mogą prowadzić do sankcji sportowych?
„Uważam, że sportowcy powinni stać ponad polityką. Ale kiedy polityka wchodzi do szatni, zasady zmieniają się dla wszystkich." — Argument często przywoływany w debacie z 2022 roku
Dziedzictwo: co zapamiętać o Kariakinie?
Pomijając kontrowersje, techniczne dziedzictwo Kariakina jest niepodważalne. Dla graczy klubowych jego partie dają lekcje obrony należące do najcenniejszych we współczesnej literaturze szachowej:
- Pozycja przegrana to nie pozycja przegrana na dobre: Kariakin uratował partie oceniane przez silniki na -3 — to przypomnienie, że praktyczny opór zawsze się opłaca
- Znaj teoretyczne twierdze: niektóre końcówki wieża przeciwko pionowi albo hetman przeciwko wieży z pionem są remisowe, jeśli rozegra się je poprawnie — on zna je wszystkie
- Psychologia atakującego: wobec solidnej obrony atakujący może przesadzić z grą i popełnić błędy. Kariakin wykorzystuje tę skłonność lepiej niż ktokolwiek
- Wiedz, kiedy kontratakować: jego obrona nigdy nie jest pasywna — czeka na dokładnie ten moment, by odwrócić sytuację