Een record dat standhield sinds 2002
Sergej Karjakin werd op 12 januari 1990 geboren in Simferopol op de Krim (toen Oekraïne). Hij leerde schaken op 5-jarige leeftijd en maakte zulke snelle vorderingen dat zijn Oekraïense trainers er versteld van stonden. In augustus 2002 behaalde hij op 12 jaar en 7 maanden de titel van Internationaal Grootmeester, waarmee hij het vorige record van Bu Xiangzhi verbrak. Dit record hield stand tot 2021, toen Abhimanyu Mishra het verlaagde tot 12 jaar, 4 maanden en 25 dagen — Alireza Firouzja, hoewel eveneens een wonderkind, behaalde zijn titel op 14-jarige leeftijd.
Dat dit record bijna 19 jaar standhield, zegt iets over het uitzonderlijke karakter van Karjakins vroegrijpheid. Het ging niet alleen om talent: al als tiener bezat hij een schaakmatuurheid, positioneel begrip en verdedigende weerbaarheid die pasten bij een speler met 25 jaar ervaring.
De stijl van Karjakin: de levende vesting
In een wereld van aanvallers en combinatiespelers bouwde Karjakin zijn reputatie op een zeldzame en gevreesde specialiteit: de absolute verdediging. Zijn bijnaam in professionele kringen is “de minister van Defensie” — een verwijzing naar zijn bijna bovennatuurlijke vermogen om uren lang verloren stellingen vast te houden en remise te vinden in stellingen die engines beoordelen op -2 of -3 voor hem.
Dit verdedigende vermogen is niet passief. Het steunt op een uiterst precieze kennis van theoretische eindspelen en vestingstellingen, een buitengewone psychologische weerbaarheid en een tactische vaardigheid waarmee hij tegenspel creëert waar anderen zouden hebben opgegeven.
Zijn kenmerkende partij: WK-match 2016, partij 8
In de WK-match tegen Carlsen in New York speelt Karjakin partij 8 met zwart. Carlsen, ongeduldig om een reeks remises te doorbreken, forceert het spel in een evenwichtige stelling en neemt buitensporige risico's. Karjakin verdedigt zich nauwkeurig, straft deze overmoed en neemt voor het eerst de leiding in de match. Deze overwinning op de wereldkampioen blijft een van zijn grootste prestaties.
De WK-match van 2016 tegen Carlsen
De weg naar de match van 2016 begint met winst in het kandidatentoernooi van Moskou 2016, waar Karjakin met een punt voorsprong op Caruana en Anand eindigt. De match vindt plaats in New York in november 2016, in een gespannen geopolitieke context tussen Rusland en het Westen — een context die volgens sommigen extra symbolische druk toevoegde.
De match is spannend. Carlsen domineert positioneel in veel partijen, maar Karjakin houdt stand. Hij wint partij 8 door de risico's van Carlsen te bestraffen; Carlsen maakt gelijk in partij 10. Na 12 partijen staat het 6-6. In de rapid-tiebreak, waar Carlsen zich meer op zijn gemak voelt, wint hij met 3-1 (twee overwinningen, twee remises) en behoudt hij zijn titel. Karjakin buigt met eer: hij was dicht bij het wereldkampioenschap.
De wissel van federatie en de spanningen
In 2009 besluit Karjakin de Oekraïense federatie te verlaten om Rusland te vertegenwoordigen. Dit besluit, gepresenteerd als persoonlijk en sportief, wordt algemeen uitgelegd in de context van de regionale politiek. Het zorgt voor spanningen met de Oekraïense schaakgemeenschap, maar Karjakin zet zijn loopbaan voort zonder zich daar in het openbaar iets van aan te trekken.
In 2022, na de Russische invasie van Oekraïne, spreekt Karjakin op sociale media in het openbaar zijn steun uit voor de Russische militaire acties. De FIDE legt hem een schorsing van 6 maanden op, waardoor hij het kandidatentoernooi van 2022 misloopt. Dit besluit veroorzaakt een ongekend debat in de schaakgemeenschap: hoe ver mogen de politieke standpunten van een speler leiden tot sportieve sancties?
“Mijn standpunt is dat atleten boven de politiek moeten blijven staan. Maar als de politiek de kleedkamer binnenkomt, veranderen de regels voor iedereen.” — Een argument dat in het debat van 2022 vaak werd aangevoerd
De erfenis: wat blijft er van Karjakin?
Los van de controverses is Karjakins technische erfenis onbetwistbaar. Voor clubspelers bieden zijn partijen enkele van de waardevolste verdedigingslessen uit de moderne schaakliteratuur:
- Een verloren stelling is geen verloren partij: Karjakin redde partijen die door engines op -3 werden beoordeeld — een herinnering dat praktisch verzet altijd de moeite waard is
- Ken de theoretische vestingen: sommige eindspelen toren-tegen-pion of dame-tegen-toren+pion zijn remise als ze correct worden gespeeld — hij kent ze allemaal
- De psychologie van de aanvaller: tegen een solide verdediging kan de aanvaller te veel willen en fouten maken. Karjakin buit deze neiging beter uit dan wie ook
- Weten wanneer u moet counteren: zijn verdediging is nooit passief — hij wacht op het precieze moment om de situatie om te keren